ذهن؟!
ذهن براي قرن 2۱
هاوارد گاردنر استاد شناخت و آموزش در دانشگاه هاروارد معتقد است هوش يك كميت واحد قابل اندازه‌گيري نيست، بلكه دربرگيرنده 8 توانش است كه حوزه‌هايي همچون زبان، منطق، جنبش و موسيقي را شامل مي‌شود.
دو دهه پيش كه نظريه هوش‌هاي چندگانه مطرح شد، آثاري به همراه داشت كه بسيار فراتر از محيط‌هاي دانشگاهي طنين‌انداز شد. صاحبان صنايع نيز مشتاقانه از نظريات گاردنر استقبال كردند.
آنان از مدت‌ها قبل متوجه شده بودند كه داشتن بهره هوشي بالا ضرورتاً باعث نمي‌شود شخص كارمند مولد يا خلاقي باشد. حالا پس از گذشت 23 سال، وي نظريات علمي جديدي مطرح كرده است. او در كتاب جديد خود با عنوان «پنج ذهن براي قرن بيست و يكم»، استدلال مي‌كند قرن بيست و يكم به كساني تعلق دارد كه مي‌توانند به شيوه‌اي خاص بينديشند.
كساني كه نمي‌توانند توانايي‌هاي شناختي را پرورش دهند، با آينده‌اي تاريك روبه‌رو هستند كه سرنوشتشان در دست نيروهايي خواهد بود كه اين مسائل را نمي‌توانند درك كنند. اين قبيل افراد زير بار اطلاعات غرق مي‌شوند، نمي‌توانند در محيط كار موفق باشند و نمي‌توانند تصميم‌هاي عاقلانه‌اي در امور شخصي و حرفه‌اي خود بگيرند.
ذهن‌هاي پنج‌گانه
وي اين گروه پنج‌گانه ذهن را به اين شرح برمي‌شمرد:
*ذهن منضبط كه مسئوليت يادگيري موضوع‌هاي درسي از قبيل تاريخ، دانش و هنر و مهمتر از آن تسلط بر يك حرفه يا پيشه را برعهده دارد.
*ذهن تركيب‌كننده كه مي‌تواند از قطعات پراكنده اطلاعات، معنا استخراج كند (گاردنر اين را يكي از صفات اصلي مديران خوب مي‌داند و بر اهميت آن در عصر اينترنت پا مي‌فشارد).
*ذهن خلق‌كننده كه مي‌تواند سؤالات جديد بپرسد و پاسخ‌هاي خلاقانه پيدا كند.
*ذهن احترام‌آميز كه فرهنگ‌هاي مختلف را درك مي‌كند.
*ذهن اخلاقي كه انسان را قادر مي‌كند در مقام شاغل و شهروند رفتار مسئوليت‌پذيرانه‌اي داشته باشد
گاردنر مي‌نويسد :«جهان فردا - با موتورهاي جستجو، روبات‌ها و ساير وسايل كامپيوتري – نيازمند توانايي‌هايي خواهد بود كه تا به حال اختياري بوده است. بايد براي مواجهه با اين
به نظر مي‌رسد دو نوع ذهن آخر – احترام‌آميز و اخلاقي – اهميت كمتري از سه نوع اول براي موفقيت دارد. اما گاردنر مي‌گويد: اين گونه نيست. ذهنيت تنگ‌نظرانه‌اي كه از تكامل به ما رسيده است كه براي بقا در دهكده جهاني خوب نيست. در اين دهكده، شهروندان، پول، اطلاعات و روندهاي فرهنگي به سرعت از مرزها مي‌گذرند.
نظريه گاردنر در جامعه تجاري سرزبان‌ها افتاده است. كتاب جديد را انتشارات دانشكده اقتصاد هاروارد منتشر كرده است و موضوع ذهن تركيب كننده را نشريه هاروارد بيزنس ريويو يكي از «افكار پيشتازانه تجاري» سال 2007 لقب داده است.
گاردنر معتقد است سياست‌هاي آموزشي امروزه كه هنوز براي يادگيري طوطي‌وار ارزش قائل است، بچه‌ها را براي جهان ديروز آماده مي‌كند.
وي به ضبط‌‌صوت‌هاي ديجيتال كه به اندازه فندك است، اشاره مي‌كند و مي‌گويد:«چيزي به اين كوچكي مي‌تواند هر اطلاعاتي را كه بايد بدانيد، درخود جا دهد. پس يادگيري اين حقايق چقدر باعث اتلاف وقت مي‌شود! در آينده كساني از امتياز برخوردار خواهند بود كه كارهايي را مي‌توانند انجام دهند كه ماشين‌ها نمي‌توانند. از اين‌رو، توانايي پرسيدن سؤالي خوب و نه گرفتن پاسخ درست از ماشين، اين قدر اهميت پيدا مي‌كند.
وي مي‌افزايد :«اخيراً به شوخي گفتم بالاخره هدف آموزش را كشف كردم. اين هدف بهبود جايگاه شما در جدول‌هاي مقايسه بين‌المللي است. چه هدف احمقانه‌اي! آيا اهميت دارد اگر ارقام رياضي دو درجه بالا روند؟ آيا علت وجودي مدارس واقعاً همين است؟ ما به افرادي نياز داريم كه بپرسند هدف كلي آموزش چيست و چرا؟ احساس مي‌كنم گذر سن – اگر نگوييم چيزهاي ديگر – اين حق را به من داده است كه از اين پرسش بگذرم «چگونه نمره امتحانات را بالا ببريم؟» و در عوض بپرسم «بايد چه چيزي را ارزيابي كنيم؟» همچنين بايد بپرسيم آيا چيزهاي بسيار مهمتري وجود ندارد كه نمي‌توان سنجيد.»
به نظر مي‌رسد يافته‌هاي گاردنر بي نتيجه نبوده است. دانشگاه هاروارد در حال بازنگري در بخش اصلي و مشترك برنامه‌هاي درسي است كه سابقه تدوين آن به دهه 1970 مي‌رسد و دانشجويان همه ملزم به يادگيري آن بودند. اين بازنگري ناشي از اين تلقي بود كه قديمي‌ترين، ثروتمندترين و بانفوذترين دانشگاه آمريكا فارغ‌التحصيلان را به اندازه كافي براي زندگي در جامعه آماده نمي‌كند.
مهارت به جاي حافظه
اليسون سيمونز، سرپرست طرح بازنگري مي‌گويد: نقطه تاكيد آموزش بايد تغيير كند و افزود :«سعي نمي‌كنيم بگوييم مرد يا زن تحصيلكرده اين است كه اين موضوع يا آن را ياد بگيرد. آنچه مي‌گوييم اين است كه شخص تحصيلكرده بايد يك رشته توانايي‌هاي خاص داشته باشد، مانند توانايي‌هاي تفسيري، توانايي‌هاي حل مسئله، توانايي‌هاي انديشه‌ورزي و توانايي‌هاي نقادي تا بتواند گليم خود را از آب بيرون بكشد.»
اين فلسفه شباهت زيادي با حرف گاردنر دارد، اينكه يادگرفتن مهارت‌ها و راه‌هاي تفكر بيش از يادگرفتن جدول تناوبي يا اسامي پادشاهان در تاريخ به نفع فرزندانمان است.
گاردنر اكنون 63 ساله است و چهار فرزند دارد. با وجودي كه كتاب اخيرش را يك كتاب اقتصادي قلمداد كرده‌اند، وي احترام محدودي براي بازار قائل است. به اعتقاد وي، نبايد اجازه داد كه ثروتمندان بزرگ پديد بيايند.
گاردنر خاطرنشان مي‌كند بازار اساساً غيراخلاقي است و مي‌تواند با به وجود آوردن بازندگان و برندگان بزرگ، باعث ناخرسندي شديد شود.
به هنگام نگارش پنج ذهن براي آينده، گاردنر ناچار شد با دسته‌اي ديگر از باورهاي متعارض روبه‌رو شود كه نهايتاً وي را واداشت از برخي مفاهيم ديرينه دست بردارد.
وي مي‌گويد :«ما در زمانه‌اي زندگي مي‌كنيم كه حتي 20سال پيش هم متصور نبود. مي‌توانيد چيزي سرافكندگي‌آور راجع به خودتان در سايتي بنويسيد. هيچ وقت نمي‌توانيد آن را پاك كنيد و هميشه شبح آن، شما را دنبال خواهد كرد. ما گونه‌اي بوديم كه طبق روند تكامل مي‌توانستيم فقط 150 نفر را بشناسيم.
اما حالا هر چه بگوييم، پيامدهاي جهاني دارد. اختلاف‌هاي فرهنگي بسيار شديدي وجود دارد كه وقتي آدم‌ها با هم در تماس نباشند، اهميتي ندارند. اما وقتي در تماس مدام باشند، اين فكر كه مي‌توان دورشان مانع ايجاد كرد، ساده‌لوحانه است. دوست ندارم دنيا منفجر شود و به همين دليل است كه احترام و اخلاق حالا بسيار مهمتر هستند.»
گاردنر اعتقاد دارد كارهايي است كه نبايد انجام داد، چون هزينه آن بيش از فايده است، مانند بررسي تفاوت‌هاي ن‍ژادي در هوش. وي مي‌افزايد: «اين سؤال علمي جالبي است اما من با هيچ مشوقي دنبال آن نمي‌روم و دوست دارم كه بقيه دانشمندان هم نروند، چون بهره دانستن آن به مراتب كمتر از زيان آن است.» كساني كه عمرشان را صرف اين تحقيق مي‌كنند، مانند كريستوفر براند (روانشناس انگليسي كه معتقد است هوش در نژادهاي مختلف فرق مي‌كند) اشتباه مي‌كنند و ساده‌لوح هستند.
گسترش دسترسي به اطلاعات به اين معناست كه نياز زيادي به ذهني تركيب‌كننده وجود دارد كه بتواند حقيقت را از تخيل و مربوط را از بي‌ربط جدا كند. ذهن خلق‌كننده يك قدم جلوتر از روبات‌هاست و توانايي آن براي تفكر فراتر از قواعد اين امكان را به صاحب خود مي‌دهد كه عقايد و ديدگاه‌هاي تازه‌اي مطرح كند. ذهن اخلاقي به شيوه‌اي انتزاعي‌تر كار مي‌كند و در صدد آن است كه چگونه به بهبود جامعه كمك كند.
در حالي كه گاردنر در دسته‌بندي هوش ريزبين بود – چون هدف نظريه هوش چندگانه انتقال تصوير علمي كاملي از چگونگي كار مغز بود – ممكن است 5 ذهن به 6 يا بيشتر افزايش يابد. وي گفت :«ادعاي جامعيت ندارم. علم سعي براي تشريح وضعيت چيزهاست.»
به اعتقاد گاردنر، شركت‌ها نفع بيشتري از محيط‌هاي آموزشي در بكارگيري افراد آماده براي كار در قرن بيست و يكم دارند، يعني كساني كه بتوانند كارهايي فراتر از مونتاژ انجام دهند.
بهترين وزنه برای ورزیده کردن ذهن چيست
با هر وسیله که بخواهیم حافظه را ورزیده و بهتر کنیم باید آنرا در زمینه هایی از اندیشه پرورش دهیم که به سود مند ترین وجه در آن زمینه ها به کار خواهد رفت
. اگر بخواهیم حافظه را ورزش دهیم البته چنین ورزشی خالی از فایده نیست باید موادی از موضوع مورد مطالعه خاص خود و یا موادی که به خودی خود یا به خاطر فایده عملی شان ارزش یاد گیری دارند مورد استفاده قرار گیرندــ روانشناسی مطالعه اثر سی
. ای . ميسچگونه مي توان تمركز حواس داشت؟
كاربر محترم شما می توانید این مطلب را در دو قسمت بخوانید
همه ما توانایی متمركز شدن را داریم. نوشتن یك داستان، نواختن پیانو یا مجذوب یك فیلم سینمایی شدن، همگی به تمركز نیاز دارند. ولی گاهی اوقات افكار شما پراكنده است و ذهنتان از موضوعی به موضوع دیگر كشیده می شود. در چنین مواقعی است كه نیاز دارید یاد بگیرید چگونه حافظه خود را تقویت كنید.
تقویت حافظه
عبارت است از یادگیری های منظم ذهنی و مرتب كردن عواملی كه یكباره به ذهن ما خطورمی كنند
.پرورش ذهن آشفته
پرورش تمركز، یك مهارت است
. پرتاب توپ بسكتبال به طرف حلقه، تایپ كردن و یا مطالعه ، نیاز به مهارت دارند. یادگیری یك مهارت نیز نیاز به تمرین و ممارست دارد. همانطور كه وقتی دارویی را مصرف می كنید ، در بدن بدون كمك شما عمل می كند و با كارهای شما تداخل پیدا نمی كند، در مورد یك موضوع هم همین طور است و نباید با ورود افكار دیگر بر هم بریزد.عمل تمركز، به تمرین احتیاج دارد. شاید در هنگام شروع تمرینات ، ابتدا تغییرات كمی را حس كنید، ولی پس از 4 تا6 هفته كه از پرورش ذهن و یادگیری مهارت ها گذشت، متوجه پیشرفت های قابل توجهی خواهید شد و پس از مدت كوتاهی درمی یابید كه چه سال هایی را برای تقویت حافظه و تمركز ذهن خود هدر داده اید.برای شروع تمرینات ازاین تكنیك ها استفاده كنید
:1-
حواست را جمع كن.2-
روش عنكبوتی.3-
فرصتی برای افكار مزاحم.سعی كنید از تكنیك هایی كه مفید و مؤثر به نظر می رسند، استفاده كنید و حداقل به مدت
3 روز آنها را به طور صحیح به كار ببندید. اگر متوجه تغییرات كمی شدید، پیشنهاد می شود تمرینات خود را ادامه دهید، چون در تمركز ذهن شما مؤثر خواهد بود.همچنین می توانید در محیط اطرافتان نیز تغییراتی بدهید كه ممكن است برای شما مفید باشند.حواست را جمع كن
این شیوه ممكن است ظاهراً ساده به نظر بیاید، ولی در عین حال بسیار مؤثر است
. هنگامی كه حواستان پرت می شود و ذهنتان سرگردان است، مرتب به خودتان هشدار دهید كه " حواست را جمع كن". این روش كم كم سبب می شود كه توجه شما به موضوع مورد نظرتان جلب شود.برای مثال، هنگامی كه در كلاس هستید و ذهن شما را كنفرانس كلاسی، تكالیفی كه دارید، تاریخ، ساعت صرف غذا و یا هر چیز دیگری پر كرده، به خودتان بگویید
:" حواست را جمع كن و به كنفرانس توجه كن". به هر حال تا حدی كه ممكن است اجازه ندهید تمركزتان به هم بریزد. و دوباره این هشدار را پیش خودتان تكرار كنید:" حواست را جمع كن".هنگامی كه افكار مزاحم خود را پیدا كردید، كم كم با تكنیك
" حواست را جمع كن" به حال بر می گردید. اگر یك شخص معمولی باشید، ممكن است این عمل را صدها بار در هفته انجام دهید. ولی طی روزهای آینده مدت زمانی كه افكار خاصی درذهن شما می ماند، طولانی تر می شود، یا به عبارت دیگر تمركزتان در مورد موضوعی خاص بالا می رود. بنابر این باید صبور باشید تا شاهد پیشرفت های خود در این زمینه باشید.روش عنكبوتی
این روش نیز یكی دیگر از تكنیك هایی است كه پایه و اساس تمركز است و به شما كمك می كند تا تمركز داشته باشید و از حواس پرتی جلوگیری كنید
.اگر تار عنكبوتی را تحریك كنید، تار تكان می خورد و عنكبوت نسبت به جنبش تار، از خود
واكنش نشان داده و می خواهد علت حركت را بیابد، ولی وقتی چندین بار این عمل را تكرار كنید، خواهید دید كه عنكبوت ، دیگر نسبت به حركت تار هیچ عكس العملی از خود نشان نمی دهد و متوجه می شود كه حشره ای به دام او نیامده است.این روش را یاد گرفته و ذهن خود را پرورش دهید و در برابر حواس پرتی تسلیم نشوید
. وقتی كسی داخل اتاق می شود یا وقتی در با صدای بلند به هم می خورد، نباید به خودتان اجازه دهید كه حواستان پرت شود. شما باید تمركزتان را برای هدفی كه در ذهن دارید، حفظ كنید. مثلاً در یك كنفرانس كلاسی اجازه دهید كه دیگران جلوی شما حركت كنند و سرفه كنند، بدون اینكه به آنها نگاه كنید فقط بین خودتان و كنفرانس، تونل ارتباطی ویژه ای ایجاد كنید و بگذارید دیگران از این تونل خارج باشند. و یا وقتی كه با كسی صحبت می كنید، حواستان فقط به او باشد و به صورتش نگاه كنید و از حرف هایی كه می زند یادداشت بردارید. بگذارید همه چیز از ذهنتان خارج شود و به هیچ چیز جز او توجه نكنید.فرصتی برای افكار مزاحم
در طول روز ، زمان ویژه ای را به فكر كردن درباره مسائلی كه به ذهن شما خطور می كنند و تمركزتان را به هم می زنند اختصاص دهید
. به طور مثال ساعت 30/ 4 تا 5 بعد از ظهر زمانی است كه شما می توانید به این افكار بپردازید. هنگامی كه این افكار مزاحم در طول روز به ذهن شما خطور كرد و باعث نگرانی شما شد، به یاد آورید كه زمان ویژه ای را برای آنها در نظر گرفته اید و اجازه دهید كه از ذهن شما خارج شوند. كسانی كه از این روش استفاده كرده اند، توانسته اند 35 درصد از افكار مزاحم را در طول 4 هفته در خود كاهش دهند. این تغییر بزرگی است.گام های اساسی این روش عبارت اند از
:1-
زمان ویژه ای را هر روز به این افكار اختصاص دهید.2
وقتی افكار مزاحم وارد ذهن شما شدند، بدانید كه زمان خاصی را برای فكر كردن به آنها گذاشته اید.3-
با تكنیك" حواست را جمع كن" هم می توانید این افكار را از ذهن خارج كنید .4-
به خودتان اطمینان بدهید كه در زمان مخصوصی حتماً به این افكار مزاحم كه تمركز شما را بر هم می زنند، فكر خواهید كرد.روش های ذهنی دیگر
1-
چوب خط زدن برای افكار مزاحم:كارت های كوچكی درست كنید و آنها را به 3 قسمت مساوی تقسیم كنید . یك قسمت را به صبح، یك قسمت را به بعدازظهر و قسمت سوم را به شب اختصاص دهید. هربار كه تمركزتان به هم ریخت و حواستان پرت شد، یك خط در قسمت مخصوص به آن بكشید. برای هر روز یك كارت برای خود تهیه كنید. وقتی به اندازه كافی ماهر شدید خواهید دید كه تعداد خط ها روز به روز كاهش می یابد و این واقعاً جالب و هیجان انگیز است.2-
زمان استراحت:استراحت كوتاهی برای خودتان در نظر بگیرید
.هنگامی كه استراحت می كنید، اكسیژن بیشتری به مغزتان می رسد. بلند شوید و برای چند دقیقه در اتاق قدم بزنید. وقتی ما برای مدت طولانی می نشینیم، خون بدن ما به دلیل نیروی جاذبه، به طرف پایین ترین نقطه بدنمان، یعنی پاها كشیده می شود. ماهیچه های ما همانند یك پمپ عمل می كنند و هنگامی كه ما راه می رویم، خون را به طور یكنواخت به سرتاسر بدن ما می رسانند. در نتیجه، اكسیژن بیشتری به مغز می رسد و باعث احساس شادابی و نشاط در بدن می شود.3-
عوض كردن موضوع:بسیاری از دانش آموزان به وسیله تغییردادن موضوع مطالعه، به تمركز شان كمك می كنند
. شما هم می توانید موضوعات متفاوتی را در نظر گرفته و با عوض كردن عنوان درسهایی كه باید مطالعه نمایید، آنها را منظم كنید.4- جایزه و پاداش:هنگامی كه كاری را به طور كامل انجام دادید، به خودتان پاداش دهید. كار شما ممكن است خیلی كوچك باشد و یا شاید یك مسئولیت بزرگ، كه شما باید آن را به پایان برسانید. پاداشی كه برای خودتان در نظر می گیرید، ممكن است قدم زدن در اطراف ساختمان، یك لیوان آب و یا خواندن یك مطلب جالب و خنده دار در روزنامه باشد. برای پروژه های مخصوص ، مانند پروژه پایان ترم یا دوره كردن یك كتاب حجیم، پاداش و جایزه ویژه ای در نظر بگیرید كه اگر آنها را انجام دادید برای خودتان مثلاً یك پیتزای مخصو ص بخرید، به سینما بروید و یا بعد ازظهر را تلویزیون تماشا كنید. بعضی از جایزه ها می توانند خیلی بزرگ باشند. از این جوایز برای تكالیف سخت یا پروژه های طولانی استفاده كنید. وقتی كار بزرگی را انجام دادید، از پاداش های معمولی استفاده نكنید.افزایش فعالیت ها
اگر یك مطلب را سرسری بخوانید، تمركز شما به راحتی برهم می ریزد
. در عوض برای هر قسمت، سرتان را تكان دهید و به دنبال پرسش بگردید. برای این مرحله باید بگویید" چگونه می توانم سطح فعالیتم را در حین مطالعه بالا ببرم؟" سپس مطالعه كنید تا جواب این پرسش را پیدا كنید. این كار ساده را انجام دهید. پرسش هایی كه برای هر قسمت طرح می كنید مركزیتی به افكار شما می دهند و باعث می شوند كه روی مطلب مورد مطالعه مسلط شوید. همچنین هنگامی كه درس می خوانید می توانید لیستی از پرسش ها را تهیه كنید و برای پیدا كردن جواب پرسش ها، به درس گوش دهید. هر از گاهی، مكان خود را تغییر دهید. در جایی كه خیلی سرد است، ننشینید. جا به جا شدن، به حركت خون در بدن كمك می كند و باعث می شود كه اكسیژن بیشتری به مغز شما برسد و شاداب و سرحال باشید.كا
هش حافظه در اثر استرس دوران نوزادياسترس هاي رواني دوران نوزادي باعث کاهش حافظه در ميانسالي مي شود. بر اساس نتايج تحقيقات دانشگاه کاليفرنيا کم توجهي، آسيب هاي رواني و تحقيرهايي که در دوران نوزادي به انسان تحميل مي شود، باعث بروز نوعي کاهش حافظه در دوران ميانسالي مي شود. دانشمندان معتقدند که اين استرس هاي رواني زودهنگام باعث اثرات مخربي روي سلول هاي عصبي قسمتي از مغز به نام هيپوکامپ مي شوند، که نقشي کليدي در يادگيري و حافظه فرد دارد.
راه
هاي ساده براي اينكه تمركز هواس داشته باشيم پرورش ذهن آشفتههمه ما توانايي متمرکزشدن را داريم
. نوشتن يک داستان، نواختن پيانو يا مجذوب يک فيلم سينمايي شدن، همگي به تمرکز نياز دارند. ولي گاهي اوقات افکار شما پراکنده است و ذهنتان از موضوعي به موضوع ديگر کشيده مي شود. در چنين مواقعي است که نياز داريد ياد بگيريد چگونه حافظه خود را تقويت کنيد. تقويت حافظه عبارت است از يادگيري هاي منظم ذهني و مرتب کردن عواملي که يکباره به ذهن ما خطور مي کنند.پرورش ذهن
پرورش تمرکز، يک مهارت است. پرتاب توپ بسکتبال به طرف حلقه، تايپ کردن و يا مطالعه، نياز به مهارت دارند. يادگيري يک مهارت نيز نياز به تمرين و ممارست دارد. همانطور که وقتي دارويي را مصرف مي کنيد، در بدن بدون کمک شما عمل مي کند و با کارهاي شما تداخل پيدا نمي کند، در مورد يک موضوع هم همين طور است و نبايد با ورود افکار ديگر بر هم بريزد. عمل تمرکز، به تمرين احتياج دارد. شايد درهنگام شروع تمرينات، ابتدا تغييرات کمي را حس کنيد، ولي پس از 4 تا 6 هفته که از پرورش ذهن و يادگيري مهارت ها گذشت، متوجه پيشرفت هاي قابل توجهي خواهيد شد وپس از مدت کوتاهي در مي يابيد که چه سال هايي را براي تقويت حافظه و تمرکز ذهن خود هدر داده ايد. براي شروع تمرينات از تکنيک هاي «حواست را جمع کن»، «روش عنکبوتي» و «فرصتي براي افکار مزاحم» استفاده کنيد. سعي کنيد از تکنيک هايي که مفيد و موثر به نظر مي رسند، استفاده کنيد و حداقل به مدت 3 روز آنها را به طور صحيح به کار ببنديد. اگرمتوجه تغييرات کمي شديد، پيشنهاد مي شود تمرينات خود را ادامه دهيد، چون درتمرکز ذهن شما موثر خواهد بود. همچنين مي توانيد درمحيط اطرافتان نيز تغييراتي بدهيد که ممکن است براي شما مفيد باشند.
- حواست را جمع کن: اين شيوه ممکن است ظاهرا ساده به نظر بيايد، ولي در عين حال بسيار موثر است. هنگامي که حواستان پرت مي شود و ذهنتان سرگردان است، مرتب به خودتان هشدار دهيد که «حواست را جمع کن.» اين روش کم کم سبب مي شود که توجه شما به موضوع مورد نظرتان جلب شود. براي مثال، هنگامي که در کلاس هستيد و ذهن شما را کنفرانس کلاسي، تکاليفي که داريد، تاريخ، ساعت صرف غذا و يا هرچيز ديگري پرکرده، به خودتان بگوييد: «حواست را جمع کن و به کنفرانس توجه کن.» به هر حال تا حدي که ممکن است اجازه ندهيد تمرکزتان به هم بريزد. و دوباره اين هشدار را پيش خودتان تکرار کنيد: «حواست را جمع کن.» هنگامي که افکار مزاحم خود را پيدا کرديد، کم کم با تکنيک «حواست را جمع کن» به حال بر مي گرديد. اگر يک شخص معمولي باشيد، ممکن است اين عمل را صدها بار در هفته انجام دهيد. ولي طي روزهاي آينده مدت زماني که افکار خاصي درذهن شما مي ماند، طولاني تر مي شود، يا به عبارت ديگر تمرکزتان در مورد موضوعي خاص بالا مي رود. بنابراين بايد صبور باشيد تا شاهد پيشرفت هاي خود در اين زمينه باشيد.
- روش عنکبوتي: اين روش نيز يکي ديگر از تکنيک هايي است که پايه و اساس تمرکز است و به شما کمک مي کند تا تمرکز داشته باشيد و از حواس پرتي جلوگيري کنيد. اگر تار عنکبوتي را تحريک کنيد، تار تکان مي خورد و عنکبوت نسبت به جنبش تار، از خود واکنش نشان داده و مي خواهد علت حرکت را بيابد، ولي وقتي چندين بار اين عمل را تکرار کنيد، خواهيد ديد که عنکبوت، ديگر نسبت به حرکت تار هيچ عکس العملي از خود نشان نمي دهد و متوجه مي شود که حشره اي به دام او نيامده است. اين روش را ياد گرفته و ذهن خود را پرورش دهيد و در برابر حواس پرتي تسليم نشويد. وقتي کسي داخل اتاق مي شود يا وقتي در با صداي بلند به هم مي خورد، نبايد به خودتان اجازه دهيد که حواستان پرت شود. شما بايد تمرکزتان را براي هدفي که در ذهن داريد، حفظ کنيد. مثلا در يک کنفرانس کلاسي اجازه دهيد که ديگران جلوي شما حرکت کنند، حرف بزنند و سرفه کنند و ... بدون اينکه به آنها نگاه کنيد فقط بين خودتان و کنفرانس، تونل ارتباطي ويژه اي ايجاد کنيد و بگذاريد ديگران از اين تونل خارج باشند. يا وقتي که با کسي صحبت مي کنيد، حواستان فقط به او باشد و به صورتش نگاه کنيد و از حرف هايي که مي زند يادداشت برداريد. بگذاريد همه چيز از ذهنتان خارج شود و به هيچ چيز جز او توجه نکنيد.
- فرصتي براي افکار مزاحم: در طول روز، زمان ويژه اي را به فکر کردن درباره مسائلي که به ذهن شما خطور مي کنند و تمرکزتان را به هم مي زنند اختصاص دهيد. به طور مثال ساعت /30 4 تا 5 بعد از ظهر زماني است که شما مي توانيد به اين افکار بپردازيد. هنگامي که اين افکار مزاحم در طول روز به ذهن شما خطور کرد و باعث نگراني شما شد، به ياد آوريد که زمان ويژه اي را براي آنها در نظر گرفته ايد و اجازه دهيد که از ذهن شما خارج شوند. کساني که از اين روش استفاده کرده اند، توانسته اند 35 درصد از افکار مزاحم را در طول 4 هفته در خود کاهش دهند. اين تغيير بزرگي است. گام هاي اساسي اين روش عبارتند از:
1- زمان ويژه اي را هر روز به اين افکار اختصاص دهيد.
2- وقتي افکار مزاحم وارد ذهن شما شدند، بدانيد که زمان خاصي را براي فکر کردن به آنها گذاشته ايد.
3 -با تکنيک «حواست را جمع کن» هم مي توانيد اين افکار را از ذهن خارج کنيد.
4-به خودتان اطمينان بدهيد که درزمان مخصوصي حتما به اين افکارمزاحم که تمرکز شمارا بر هم مي زنند،فکرخواهيد کرد.
روش هاي ذهني ديگر
-چوب خط زدن براي افکار مزاحم: کارت هاي کوچکي درست کنيد و آنها را به 3 قسمت مساوي تقسيم کنيد. يک قسمت را به صبح، يک قسمت را به بعدازظهر و قسمت سوم را به شب اختصاص دهيد. هربار که تمرکزتان به هم ريخت وحواستان پرت شد، يک خط درقسمت مخصوص به آن بکشيد. براي هرروز يک کارت براي خود تهيه کنيد. وقتي به اندازه کافي ماهر شديد خواهيدديد که تعداد خط ها روزبه روز کاهش مي يابد و اين واقعا جالب و هيجان انگيز است.
- زمان استراحت: استراحت کوتاهي براي خودتان در نظر بگيريد. هنگامي که استراحت مي کنيد، اکسيژن بيشتري به مغزتان مي رسد. بلند شويد و براي چند دقيقه در اتاق قدم بزنيد. وقتي ما براي مدت طولاني مي نشينيم، خون بدن ما به دليل نيروي جاذبه، به طرف پايين ترين نقطه بدنمان، يعني پاها کشيده مي شود. ماهيچه هاي ما همانند يک پمپ عمل مي کنند و هنگامي که ما راه مي رويم، خون را به طور يکنواخت به سرتاسر بدن ما مي رسانند، در نتيجه، اکسيژن بيشتري به مغز مي رسد و باعث احساس شادابي و نشاط در بدن مي شود.
- عوض کردن موضوع: بسياري از دانش آموزان به وسيله تغييردادن موضوع مطالعه، به تمرکزشان کمک مي کنند. شما هم مي توانيد موضوعات متفاوتي را درنظرگرفته وبا عوض کردن عنوان درس هايي که بايد مطالعه نماييد، آنها را منظم کنيد.
- جايزه و پاداش: هنگامي که کاري را به طور کامل انجام داديد، به خودتان پاداش دهيد. کار شما ممکن است خيلي کوچک و يا شايد يک مسووليت بزرگ، که شما بايد آن را به پايان برسانيد، باشد. پاداشي که براي خودتان در نظر مي گيريد، ممکن است قدم زدن در اطراف ساختمان، يک ليوان آب و يا خواندن يک مطلب جالب و خنده دار در روزنامه باشد. براي پروژه هاي مخصوص، مانند پروژه پايان ترم يا دوره کردن يک کتاب حجيم، پاداش و جايزه ويژه اي در نظر بگيريد که اگر آنها را انجام داديد براي خودتان مثلا يک پيتزاي مخصوص بخريد، به سينما برويد و يا بعدازظهر را تلويزيون تماشا کنيد. بعضي از جايزه ها مي توانند خيلي بزرگ باشند. از اين جوايز براي تکاليف سخت يا پروژه هاي طولاني استفاده کنيد. وقتي کار بزرگي را انجام داديد، از پاداش هاي معمولي استفاده نکنيد.
افزايش فعاليت ها
اگر يک مطلب را سرسري بخوانيد، تمرکز شما به راحتي برهم مي ريزد. در عوض براي هر قسمت، سرتان را تکان دهيد و به دنبال پرسش بگرديد. براي اين مرحله بايد بگوييد «چگونه مي توانم سطح فعاليتم را در حين مطالعه بالا ببرم؟» سپس مطالعه کنيد تا جواب اين پرسش را پيدا کنيد. اين کار ساده را انجام دهيد. پرسش هايي که براي هر قسمت طرح مي کنيد مرکزيتي به افکار شما مي دهند و باعث مي شوند که روي مطلب مورد مطالعه مسلط شويد. همچنين هنگامي که درس مي خوانيد مي توانيد ليستي از پرسش ها را تهيه کنيد و براي پيدا کردن جواب پرسش ها، به درس گوش دهيد. هر از گاهي، مکان خود را تغيير دهيد. در جايي که خيلي سرد است، ننشينيد. جا به جا شدن، به حرکت خون در بدن کمک مي کند و باعث مي شود که اکسيژن بيشتري به مغز شما برسد و شاداب و سرحال باشيد.
پنج راه براي تقويت قواي ذهني
:از زماني که دوره درس و تحصيل تمام مي شود به اين دليل که مغز کمتر با رقم ها و اطلاعات سر و کار دارد، به نظر مي رسد که بتدريج توانايي هاي خود را از دست مي دهد
. دکتر رابرت ايستاک مي گويد: «لازم است هر فردي، به همان شکل که با فعاليت بدني بر سلامت جسمي خود مي افزايد، از طريق به کارگرفتن مغز توانايي هاي ذهني خود را نيز افزايش دهد.» توانايي هاي ذهني بتدريج، با سپري شدن عمر تحليل مي روند; زيرا از طريق پاسخگويي به تجربه هاست که زنده و فعال مي مانند. اگر فردي از تجربه هاي ذهني متعدد و متنوعي برخوردار باشد، روابط بين سلول هاي عصبي در مغز او نيز بيشتر خواهد بود، درحالي که اگر تجربه هاي ذهني فرد محدود و معدود باشد، روابط بين سلولي کمتر برقرار شده يا اينکه کاملا قطع خواهند شد.توصيه هايي جهت بالابردن توانايي هاي ذهني
- ذهن خود را به کار اندازيد: حل کردن جدول و معما، بهترين راه براي گذراندن وقت است. دکتر استاک معتقد است که در بين ارگان هاي مختلف بدن، مغز عضوي منحصر به فرد به شمار مي آيد، زيرا عضوهايي مانند کبد و کليه ها، در اثر کار کردن زياد و مستمر فرسوده خواهند شد اما مغز، هرچقدر که بيشتر فعاليت داشته باشد، تواناتر و قوي تر مي شود. به کار انداختن مغز و انجام بازي هايي مانند شطرنج بر شناخت و درک بيشتر مغز مي افزايد. از طريق فعاليت هايي که مغز را به کار مي اندازند، مي توان به رشد سلول هاي عصبي تازه کمک کرد وبه اين وسيله ارتباط بين سلول هاي عصبي در مغز حفظ شده و حتي افزايش خواهد يافت.
- از گوش هاي خود استفاده کنيد: گوش دادن به موسيقي جريان خون در مغز را افزايش خواهدداد. به همين دليل مخچه نوازندگان موسيقي از افراد ديگر بزرگتر است. خوشبختانه نيازي به استفاده از آلات و ادوات موسيقي نيست بلکه مي توانيم با گوش دادن به موسيقي، علاوه بر لذت بردن از آن، قسمت هايي از مغز را نيز فعال سازيم. توصيه مي شود هنگامي که به سوي محل کار خود حرکت مي کنيد به موسيقي موردعلاقه خود گوش کنيد به اين ترتيب هم به آرامش خواهيدرسيد و هم برزيرکي خود خواهيدافزود.
- دست هاي خود را بکار بريد: زماني که تايپ مي کنيد يا اينکه به رانندگي مي پردازيد يا حتي هنگامي که شام درست مي کنيد، دستان شما بطور مداوم فرمان هاي رسيده از مغز را اجرا مي کنند. در حقيقت هيچ بخشي از بدن بيش تر از دست ها به مغز نزديک تر نيست. به همين سبب، هرقدر مهارت هاي سريع انگشتان افزايش يابد، عملکرد و فعاليت مغز نيز بيشترخواهد شد. متاسفانه در جامعه (دنياي) ما بر مهارت هاي ظريف و دقيق انگشتان و اثر آنها بر مغز تاکيد نمي شود. جراحان از اين توانايي، برخوردارند ولي افرادي چون وکلا، حسابداران يا مشاوران امور اجتماعي نيازي به مهارت هاي ظريف و دقيق انگشتان دست خود ندارند. براي مقابله کردن با اين شيوه زندگي مي توان به سرگرمي هاي سنتي پرداخت. از جمله قلاب بافي کردن، خياطي، ساختن مدل هاي مختلف که از بخش هاي کوچکي تشکيل شده اند (مانند کشتي، هواپيما و...).
-به پاهاي خود تکيه کنيد: فعاليت و کارکردن ممکن است بتواند از وزن شما بکاهد اما مي تواند ذهن شما را نيز تواناتر کند. ورزش و تمرين هاي ايستاده سبب تقويت بخش تعادل مغز و مراکز هماهنگ کننده خواهد شد که همگي به بالا بردن درک و شناخت فردي کمک مي کنند. دکتر رابرت استاک اظهار مي دارد که انجام تمرين هايي که سبب حفظ تعادل بدن، انعطاف پذيري و نيروي پاها مي شوند از اهميت زيادي برخوردارند. تمرين پيشنهادي او ورزش سنتي چيني به نام تاي چي است که به تقويت پاها و حفظ تعادل بدن کمک زيادي مي کند.
- گذشته را زنده نگه داريد: يکي از رايج ترين و مهمترين شکايت هايي که افراد بالاتر از 40 سال، ابراز مي کنند کم شدن يا حتي فقدان حافظه است. درحالي که مي توان به سادگي حافظه را تقويت کرد. دکتر استاک معتقد است که با مرور خاطره هاي خوب گذشته از طريق مشاهده فيلم هاي خانوادگي، آلبوم هاي عکس و مجله ها مي توان به تقويت حافظه پرداخت. حتي وسايلي که خاطره انگيزند مانند عطرمورد علاقه مادر، عينک يا خودنويس پدربزرگ و... مي توانند به بهترشدن حافظه کمک کنند. يادگاري ها و يادبودها مي توانند ارتباط هايي را در مغز ايجادکنند که به راحتي و با مرور زمان از بين مي روند، بنابراين فعالانه خاطره ها را زنده نگه داريد